Ο χρόνος, το τέλος και η ευχή

Καλές γιορτές στο τέλος του χρόνου! Τέλος και χρόνος- δυο λέξεις μάλλον όχι ιδιαιτέρως αρεστές που οι άνθρωποι μοιάζουν μονίμως να τις αποφεύγουν στο λόγο και ακόμα περισσότερο να προσπαθούν να τις αποφύγουν στη ζωή. Και όμως οι λέξεις αυτές κατέχουν περίοπτη θέση στην πιο κοινότοπη και αγαπημένη ευχή όλων. Ό, τι προσπαθεί κάποιος να αποφύγει όλη την υπόλοιπη χρονιά, τη συγκεκριμένη περίοδο κατά τραγική σχεδόν ειρωνεία αποφασίζουν όλοι μαζί να το γιορτάσουν. Κρύβουμε επισταμένως τα σημάδια του χρόνου απαρνούμενοι ηθελημένα το πέρασμά του και τώρα διατρανώνουμε την ύπαρξή του. Προτιμούμε να τελειοποιούμε παρά να τα τελειώνουμε τα πράγματα και για πρώτη φορά παραδεχόμαστε πως το τέλος έλκει την πραγματικότητα και όχι την τελειότητα. Για μια και μόνο φορά αναγνωρίζουμε πως ο χρόνος υπάρχει, περνάει και τελειώνει. Ίσως έμμεσα παραδεχόμαστε  πως την ίδια πορεία ακολουθεί και η ζωή μας.

Ενώ όμως η ζωή μπορεί κάθε φορά να έχει ένα και μόνο υποκείμενο,  δε συμβαίνει το ίδιο για τα συναισθήματα, καθώς μπορεί να είναι κοινά ανεξάρτητα από τις ποιοτικές διαφοροποιήσεις των υποκειμένων τους. Για παράδειγμα αυτή την περίοδο κάθε χρόνο λαμβάνει χώρα ένας παράδοξος συγχρονισμός συναισθημάτων. Κοινή συνισταμένη τους το χρονικό υπόβαθρο (το τέλος μιας χρονιάς-η έναρξη μιας νέας) και όχι το ακριβές αντικείμενο εορτασμού (εξειδικευμένο από κάθε θρησκευτικό δόγμα) . Δεν είναι μάλιστα τυχαίο πως στο εξωτερικό σε πολλά επίσημα κρατικά κείμενα χρησιμοποιείται η ανώδυνη ευχή “Καλές γιορτές στο τέλος του χρόνου”- ανώδυνη ακριβώς γιατί απευθύνεται σε όλους. Αν ευχηθεί κάποιος “Καλά Χριστούγεννα”, αυτό προϋποθέτει πως τόσο ο πομπός όσο και ο δέκτης της ευχής αποδέχονται το σημαινόμενο αυτής, πως ασπάζονται δηλαδή το ίδιο δόγμα (εν προκειμένω το χριστιανικό). Η καθολικότητα των συναισθημάτων νικά τη μερικότητα των θρησκευτικών πεποιθήσεων. Καθένας πιστεύει, όλοι νιώθουν. Το άτομο γίνεται σύνολο, το συναίσθημα γίνεται κοινό, οι διαθέσεις ταυτίζονται και ο ορίζοντας της χρονικής πορείας συναντά έστω και για λίγες μέρες το ιδεώδες της οικουμενικότητας.

Η συλλογικότητα αυτή -θα εθελοτυφλούσαμε, αν δεν το αναγνωρίζαμε- συχνά καταβαραθρώνεται στο επίπεδο της άσκοπης μαζικότητας. Καταναλώνουμε μαζικά, διασκεδάζουμε συγχρονισμένα, γιορτάζουμε ταυτόχρονα. Καλύπτουμε για άλλη μια φορά επίπλαστες ανάγκες με υλικά αγαθά, αλλά αυτή τη φορά ο υπερκαταναλωτισμός δε βάλλεται – γιορτάζει. Δεν του αναγνωρίζουμε απλώς την απόλυτη κυριαρχία αυτές τις ημέρες- κάνουμε κάτι πολύ πιο επικίνδυνο, τον δικαιολογούμε κιόλας. Για μια και μόνο φορά κάθε χρόνο η κατανάλωση ξεπερνά το μέτρο κατά τρόπο που εκλαμβάνεται ως απολύτως φυσικός και εναρμονισμένος προς τις διαθέσεις των ατόμων. Το ότι το μεγαλύτερο μέρος της δικαιολογητικής ρητορείας των ημερών καταλαμβάνεται από το πόσο τα συναισθήματα είναι αυτά που οδηγούν στις συγκεκριμένες πρακτικές εμπεριέχει μια  αληθοφανή παρατήρηση και μια κεκαλυμμένη αλήθεια. Αγοράζουμε, γιατί έτσι νιώθουμε ή αγοράζουμε, για να νιώσουμε?

Βέβαια ο αντίλογος σε όλα αυτά θα ήταν η έξαρση φιλανθρωπίας αυτές τις ημέρες. Αν ο κοινός καταναλωτισμός έχει ως υπόβαθρο την ιδιοτέλεια, η φιλανθρωπία αποτελεί την ύψιστη έκφραση αλληλεγγύης. Αγοράζουμε για εμάς, προσφέρουμε στους άλλους. Στην πρώτη περίπτωση πρόκειται για ανάγκη, στη δεύτερη για επιλογή. Θα ήθελα να πιστέψω την αλήθεια, αν όμως την ίδια στιγμή μπορούσα να καταρρίψω και την “κακεντρέχεια”. Επιδεικνυόμενη αγάπη προς το συνάνθρωπο ή επιστρεφόμενη αγάπη στον εαυτό μας. Δεν είμαι πεπεισμένη πως η προσφορά στο συνάνθρωπο προκύπτει από ένα πηγαίο αίσθημα αλτρουισμού που προκρίνει τον άλλο και όχι από μια ανομολόγητη ανάγκη υπέρβασης των ενοχών που εκδικούνται για την αδιαφορία που επιδεικνύουμε όλον τον υπόλοιπο χρόνο. Το δεύτερο ενισχύεται από τον εμφανώς παροδικό χαρακτήρα της φιλανθρωπικής δράσης που μονοπωλεί την εορταστική περίοδο, η περιοδικότητα σταθερή-η ένταση ύποπτα αυξομειούμενη. Δεν ξέρω, αν πράγματι η φιλανθρωπία είναι συνειδητή επιλογή, αλλά μην αντέχοντας άλλη μια παραδεδεγμένη νίκη του εγωισμού αυτό επιλέγω να πιστέψω.

Το μόνο ζήτημα που σίγουρα διαφεύγει της δυνατότητας επιλογής είναι η πορεία που ακολουθεί ο χρόνος αποδεικνύοντας πως η ετερονομία μπορεί να υπεισέρχεται στο περιεχόμενο της ανθρώπινης δράσης όχι όμως και στη χρονική εξέλιξη αυτής. Δεν περνά ο χρόνος, εμείς διαπερνάμε την συνέχειά του και αυτός μας το ανταποδίδει εκδικούμενος. Εγκαταλείπει σε μας ό, τι προσπαθήσαμε να εντάξουμε στη διάστασή του με τη μορφή αναμνήσεων. Γιορτάζουμε την αλλαγή του χρόνου ελπίζοντας πως θα αποτελέσει και μια αλλαγή για τη ζωή μας. Αλίμονο, ο χρόνος περιβάλλει τις πράξεις μας, αλλά δεν μας τις επιβάλλει, οριοθετεί την ύπαρξή μας, αλλά δεν την καθορίζει, επιβλέπει την πρόοδό μας, αλλά δεν παραβλέπει τα λάθη μας……

Στο τέλος κάθε χρονιάς συνηθίζουμε να κάνουμε έναν απολογισμό του τι προηγήθηκε και μια στοχοθεσία του τι θέλουμε να ακολουθήσει. Απολογισμός και στοχοθεσία είναι το απόλυτο δίπολο έναρξης-λήξης που ακροβατεί μεταξύ πραγματικότητας και ονείρου. Ίσως να αποτελεί και έναν οιονεί συγκριτικό βιασμό παρελθόντος και μέλλοντος. Όμως όπως δεν μπορούμε να προβλέψουμε με ακρίβεια το μέλλον, έτσι δεν μπορούμε να κάνουμε και το αντίστροφο- να καταγράψουμε με ακρίβεια το παρελθόν. Στον χρόνο που φεύγει κάνουμε το λάθος να καταλογίζουμε μόνο όσα κάναμε και σε αυτόν που έρχεται όσα θα κάνουμε. Όμως στον παλιό ανήκουν και όσα δεν προλάβαμε να κάνουνε ή όσα αφήσαμε ημιτελή.

Και επειδή τη ζωή τη διακρίνει η συνέχεια και δεν καταλαβαίνει τις εναλλαγές στην ημερολογιακή αποτύπωση, τίποτα δε μένει πίσω στο χρόνο, αλλά όλα μένουν μέσα στους ανθρώπους. Τη ζωή μας την κουβαλάμε εμείς, δεν μας τη φέρνει ο χρόνος. Στον παλιό ανήκουν τα αγαπημένα πρόσωπα που χάσαμε και στο νέο οι αναμνήσεις από τις στιγμές που περάσαμε μαζί τους. Στον παλιό ανήκουν οι καινούριοι φίλοι που αποκτήσαμε, στο νέο ανήκει όλη η παρέα που θα κάνουνε πλέον μαζί τους. Στον παλιό ανήκουν οι ήττες μας και στο νέο η δύναμη να τις ξεπεράσουμε και πάλι. Στον παλιό ανήκουν οι επιτυχίες που σημειώσαμε, και στο νέο η θέληση να στοχεύσουμε σε καινούριες. Δεν γιορτάζουμε το χρόνο που περνάει απλώς. Γιορτάζουμε το χρόνο που αλλάζει τη ζωή μας. Γιορτάζουμε για εμάς που θέλουμε να την αλλάξουμε, για εμάς που δε χρειαζόμαστε λίστες με καθαρογραμμένους στόχους  για το νέο έτος, για εμάς που ξέρουμε τι θέλουμε να κάνουμε……. και αν δεν το ξέρουμε ακόμα ακριβώς, έχουμε έναν ολόκληρο χρόνο για να το ανακαλύψουμε!!!!!!!

Της Μαργαρίτας Ηλιοπούλου

”Η χαμένη δεκαετία”

Έτσι χαρακτηρίζει την δεκαετία 2000-2009 το γερμανικό περιοδικό ”Der Spiegel”. Δεκαετία υπερβολών. Δεκαετία κρίσεων. Κρίση της ειρήνης. Κρίση οικονομική. Κρίση περιβαλλοντική. Κρίση δημοκρατική!

Η κρίση της 9/11: Οι επιθέσεις στο World Trade Center της Νέας Υόρκης και στο Πεντάγωνο της Ουόσιγκτον σηματοδότησαν την αλλαγή. Η παγκόσμια δυτική υπερδύναμη απώλεσε το αίσθημα της ευφορίας και τραυματίστηκε. Το τραύμα της ήταν τόσο βαθύ που γέννησε μια νέα πολιτική. Την ”πολιτική του φόβου”, όπως πρώτος την αποκάλεσε ένας καθηγητής νομικής και γερουσιαστής του Σικάγο επονόματι Barack Obama. Προειδοποιούσε πως έτσι θα επέβαλαν ό,τι πριν θεωρούνταν ανεφάρμοστο. Δεν είναι μόνο η άποψη των πολιτών για τις κυβερνήσεις τους που άλλαξε. Το σημαντικότερο υποστηρίζει το Spiegel είναι πως έκτοτε άλλαξε ο τρόπος που κάθε δυτική κυβέρνηση κοιτάζει τους πολίτες της. Φαίνονται πλέον ανήσυχες, αγωνιώδης, καχύποπτες και αυταρχικές. Κάποιοι μιλούσαν για την ανάγκη θεσμοθέτησης θεμελιώδους δικαιώματος ασφάλειας. Όσοι αντιθέτως μιλούσαν για δικαίωμα στην ανωνυμία θεωρήθηκαν ύποπτοι. Το πνεύμα της πρόληψης κατήργησε στην πράξη το τεκμήριο αθωότητας. Παράπλευρη συνέπεια και η θρησκευτική μισαλλοδοξία. Μια υστερική ισλαμοχριστιανική σύγκρουση. Δανέζικα σκίτσα και ελβετικοί μιναρέδες σε ένα θρησκευτικά φορτισμένο και πολεμοχαρές φόντο. Αμπού Γκράιμπ και Γκουαντάναμο. Εικόνες ντροπής. Εικόνες φρίκης. Ένας πόλεμος με γελοία αφορμή. Όπλα μαζικής καταστροφής την ονόμασαν.

Κρίση οικονομική: Το 1818 ένας Κάρολος το γένος Μάρξ βαφτίστηκε στο Trier. Αργότερα έγραφε στο Κεφάλαιο: ”Το κεφάλαιο απεχθάνεται την έλλειψη κέρδους ή τα πολύ μικρά κέρδη, όπως η φύση απεχθάνεται το κενό. Με το κατάλληλο κέρδος ξυπνάει το κεφάλαιο. 10% σίγουρο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί παντού. 20% έχει μια δυναμική. 50% θετικό θράσος. 100% βάζει όλους τους ανθρώπινους νόμους κάτω από τα πόδια του. 300% και δεν υπάρχει έγκλημα που δεν θα ρισκάρει, ακόμα και με τον κίνδυνο της κρεμάλας.” Έτσι και έγινε. Η κρίση ήρθε. Οι κεντρικές τράπεζες πλημμύρισαν το χρηματοπιστωτικό σύστημα με ρευστότητα με τους διαχειριστές να μην ξέρουν τι να την κάνουν. Μία ερώτηση υπήρχε στα χρόνια του ”μηδέν”: πως μπορώ να βγάλω περισσότερα και ταχύτερα χρήματα; Ο καπιταλισμός λύγισε. Έχασε την εμπιστοσύνη. 1,5 τρις $ ρίχτηκαν συνολικά στις G-20 στη μάχη της διάσωσης του. Την ίδια στιγμή το κοινωνικό κράτος εμφανίζεται αποστεωμένο μπροστά στην νέα δημογραφική απειλή: τα γηρατειά. Ο Paul Volcker πρώην επικεφαλής της FED και νυν σύμβουλος του Ομπάμα πρότεινε τον διαχωρισμό κερδοσκοπίας και δανεισμού. Ήθελε να κάνει το επάγγελμα του τραπεζίτη πάλι βαρετό. Η πρόταση του απορρίφθηκε. Η χαμένη δεκαετία δεν έχει τελειώσει ακόμα…

Κλιματική κρίση: Η IPCC -ένωση των διεθνώς κορυφαίων επιστημόνων- προβλέπει αύξηση της θερμοκρασίας της γης κατά 6,4 βαθμούς κελσίου ως το τέλος του αιώνα. Ο τρόπος ζωής προβληματικός. Αγοράζεις και οδηγείς στην καταστροφή. Η καλύτερη ζωή έγινε συνώνυμη του μεγαλύτερου σπιτιού, του ακριβότερου αμαξιού, της μοδάτης τσάντας. Και τώρα; Αδράνεια. Φόβος μπροστά στον κίνδυνο μείωσης της κατανάλωσης. Διάψευση ελπίδων και στην σύνοδο της Κοπεγχάγης. Ηγέτες που αδυνατούν να αντικρίσουν τα πραγματικά προβλήματα.

Κρίση της δημοκρατίας: Ολυμπιακοί αγώνες η βιτρίνα. Καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο παρασκήνιο. Η Κίνα, η ανερχόμενη υπερδύναμη, δεν βλέπει καμία διαφορά μεταξύ Γκουαντάναμο και διωκομένων ακτιβιστών του Θιβέτ. Και έχει δίκιο! Το δυτικό πολιτικό σύστημα έχει απολέσει το διεθνές του κύρος. Δεν είναι πλέον βέβαιο ότι θα επικρατήσει παντού. Οι ευρωεκλογές δίνουν το στίγμα: αδιαφορία και απαξίωση. Απογοήτευση ορθότερα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά γελοιοποιείται επειδή είναι τόσο αργή και δυσκίνητη τόσο ασυνεχώς ενωμένη και τόσο γραφειοκρατικά οργανωμένη.

Η πρώτη δεκαετία είναι χαμένη. Γιατί είναι μια δεκαετία υπερβολής, υπερπροσπαθειών και υπεραντιδράσεων.

2 παρατηρήσεις για την ελληνική οικονομία

Πρώτη παρατήρηση: όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα το ελληνικό χρέος βρισκόταν σταθερά από το κατά τις δεκαετίες 1991-2000 και 2001-2010 σε πολύ υψηλά επίπεδα. Νούμερο 1 αιτία της σημερινής κατάστασης αποτελεί το γεγονός πως το ελληνικό χρέος δεν αντιμετωπίστηκε στα χρόνια της μεγάλης ανάπτυξης. Από το 1993 μέχρι και το 2003 παρατηρείται μια αλματώδης αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ, σε σχετική αντιστοιχία με το ΑΕΠ της ΕΕ των 15. Σε αυτό το διάστημα της ευφορίας δεν αντιμετωπίστηκε επαρκώς το δημόσιο χρέος, καθώς η μεγάλη αύξηση του παραγόμενου ”εντός των τειχών” πλούτου δεν συνεπαγόταν αντίστοιχου μεγέθους μείωση του δημοσίου χρέους. Αποτέλεσμα; Η σημερινή τραγική κατάσταση της ελληνικής οικονομίας που με την επαπειλούμενη κατάρρευσή της απειλεί ακόμη και το ΕΥΡΩ. Έχει υπολογιστεί πως για κάθε μία μονάδα αύξησης του spread η Εθνική, η μεγαλύτερη τράπεζα της χώρας, χάνει περί τα 5 εκατομμύρια ευρώ. Με δεδομένη την διαφορά απόδοσης ελληνικών και γερμανικών ομολόγων, διαπιστώνεται μια απώλεια της τάξης των περισσοτέρων από 1 δις ευρώ για τις (περίπου) 250 μονάδες βάσης διαφορά. Τι σημαίνει αυτό για την ελληνική οικονομία; Ο ακριβότερος δανεισμός της χώρας σε σύγκριση με την Γερμανία σημαίνει πως για την δανειοδότηση 55 δις ευρώ σε πρόγραμμα 5ετούς εξόφλησης που έχει ανάγκη η χώρα για το 2010 θα επέρχεται μια επιβάρυνση στο δημόσιο χρέος ύψους 550 εκατομ. ευρώ σε κάθε προϋπολογισμό. Με τα 2,7 δις ευρώ που θα μπορούσε να εξασφαλίσει το ελληνικό δημόσιο θα μπορούσε να καλύψει την εξαγγελλόμενη αύξηση της χρηματοδότησης για την Παδεία (1 δις τον πρώτο χρόνο), να εξοφλήσει τους απλήρωτους εκπαιδευτικούς και γιατρούς αλλά και να αυξήσει το επίδομα ανεργίας στο 70% του βασικού μισθού, όπως είχε υποσχεθεί.

Πηγή: Eurostat

Δεύτερη παρατήρηση: το τεράστιο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με τον οργανισμό ”Ease of doing business” η Ελλάδα θα βρίσκεται το 2010 στην 109η θέση της παγκόσμιας κατάταξης (από 100η το 2009). Που βρίσκονται οι ”όμοιοι” μας; Η Τουρκία 73η, η Βουλγαρία 44η, η Ρουμανία 55η, η Πορτογαλία 48η, η Τσεχία 74η η Αλβανία 82! Αναλυτικότερα για την Ελλάδα:

• Στην έναρξη επιχείρησης κατέχει την 140η θέση με μ.ο. τις 19 ημέρες.
• Στην απασχόληση την 147η λόγω κυρίως της δυσκολίας πρόσληψης (δείκτης 44).
• Στην εξασφάλιση ιδιοκτησίας την 107η θέση.
• Στις οικοδομικές άδειες την 50η θέση.
• Στην αποδοχή πιστώσεων την 87η θέση.
• Στην προστασία των επενδυτών την 154η θέση.
• Στην πληρωμή φόρων την 76η θέση.
• Στο κλείσιμο επιχείρησης την 43η θέση.

Υπάρχει λόγος αισιοδοξίας; Παρά την πολύ δύσκολη συγκυρία μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι γιατί:

1. Γίνεται αντιληπτή επιτέλους η κρισιμότητα του δημοσιονομικού εκτροχιασμού.
2. Καθιερώνεται η Ενιαία Αρχή Πληρωμών.
3. Παγώνουν οι προσλήψεις στο Δημόσιο για το 2010.
4. Ανεξαρτητοποιείται η Στατιστική Υπηρεσία.
5. Θα έρθει το καλοκαίρι οπότε και αναμένεται αύξηση της κίνησης στον τουρισμό και την ναυτιλία.

Επιτέλους, Έλληνες

Μετά από απουσία αρκετών ημερών επιστρέφουμε δυναμικά με ένα άρθρο σχετικά με την μετανάστευση και την αντιμετώπιση που πρέπει να έχουν οι άνθρωποι που έρχοναι στη χώρα μας για μια καλύτερη ζωή, είτε για οικονομικούς είτε για πολιτικούς λόγους. Το ζήτημα αυτό είναι φλέγον, και επιτέλους, λαμβάνονται μέτρα από τη νέα κυβέρνηση ώστε οι μετανάστες να ενταχθούν στην ελληνική κοινωνία ευκολότερα.

Αρχικά να πούμε ότι στον κόσμο που οραματιζόμαστε δεν υπάρχουν σύνορα. Επομένως κάθε βήμα που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά μας βρίσκει σύμφωνους. Βέβαια, καταλαβαίνουμε ότι η παγκοσμιοποιητική διαδικασία πρέπει να είναι σταδιακή και γι’ αυτό δεν ζητάμε ανοιχτά σύνορα εδώ και τώρα. Πιστεύουμε λοιπόν ότι δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα στο να δεχόμαστε μετανάστες που είναι πρόθυμοι να δουλέψουν, να κάνουν τις οικογένειές τους στην Ελλάδα και να ευτυχήσουν εδώ. Δουλειές υπάρχουν και θα δημιουργηθούν κι άλλες αφού οι μετανάστες είναι το πιο δυναμικό κομμάτι μιας κοινωνίας όσον αφορά την οικονομία. Είναι αλήθεια ότι ρίχνουν τις τιμές του μεροκάματου, ρίχνουν όμως και τις τιμές των προϊόντων και έτσι παράγεται μεγαλύτερο όφελος για όλους. Δεν παράγουν μεγάλο μέρος του ΑΕΠ τα πρώτα χρόνια που δουλεύουν, μακροπρόθεσμα, όμως, όπως έχουν αποδείξει μελέτες, αναζωογονούν την οικονομία και την κοινωνία αφού διψούν περισσότερο για διακρίσεις και σκληρή δουλειά απ’ότι οι μόνιμοι κάτοικοι μιας χώρας. Ειδικά τα παιδιά των μεταναστών βλέπουμε ότι παρ’όλες τις δυσκολίες καταβάλλουν προσπάθειες και πετυχαίνουν στο σχολείο, πανεπιστήμιο και στην αγορά εργασίας. Χαρακτηριστικό είναι ότι στο μεγαλύτερο ποσοστό τους δεν παίρνουν δάνεια, ενώ αντίθετα τα ελληνικά νοικοκυριά είναι υπερχρεωμένα. Για να το πούμε ωμά, οι μετανάστες, ειδικά μακροχρόνια, ανταποκρίνονται πολύ καλύτερα στις απαιτήσεις της αγορά απ’ ότι εμείς, αυξάνοντας τον πλούτο μας ως κοινωνία.  Προϋπόθεση βέβαια της ευτυχίας του, είναι η ένταξή τους στον κοινωνικό ιστό. Αυτό θα γίνει με όσο το δυνατόν περισσότερη ελευθερία συμμετοχής στην κοινωνική, οικονομική και πολιτική ζωή.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, τόσα χρόνια, τα παιδιά των μεταναστών δεν έπαιρναν την ελληνική ιθαγένεια με τη γέννησή τους στην Ελλάδα, καθώς επικρατούσε το δίκαιο του αίματος, δηλαδή την υπηκοότητα την έπαιρναν μόνο όσοι είχαν έναν τουλάχιστον γονέα Έλληνα. Η νέα κυβέρνηση πρότεινε νομοσχέδιο για αλλαγή του κώδικα ελληνικής ιθαγένειας για να επικρατήσει το δίκαιο του εδάφους. Πιο συγκεκριμένα, τα παιδιά μεταναστών που έχουν γεννηθεί ή μεγαλώσει στην Ελλάδα και πληρούν τις προϋποθέσεις που αναφέρονται στο νόμο θα μπορούν να πολιτογραφούνται ως Έλληνες. Ήταν πια καιρός να ρυθμιστεί η μέχρι πρότινος εξωφρενική κατάσταση που δεν θεωρούνταν Έλληνες, και μάλιστα κινδύνευαν με απέλαση μόλις συμπλήρωναν το 18ο έτος της ηλικίας τους, τόσα παιδιά που είχαν μεγαλώσει στην Ελλάδα και την θεωρούσαν πατρίδα τους. Μάλιστα, πολλά από αυτά τα παιδιά δεν έχουν καν υπηκοότητα καθώς στη χώρα των γονιών του δεν επικρατεί το δίκαιο του αίματος. Παιδιά ανιθαγενή και ανεπιθύμητα από τις πατρίδες τους.

Αυτονόητο είναι επίσης πως και οι μετανάστες που βρίσκονται αρκετά χρόνια στην Ελλάδα και νοιώθουν Έλληνες, άσχετα από το αν νοιώθουν ότι ανήκουν και στην χώρα από την οποία προέρχονται, θα πρέπει να μπορούν να πάρουν την υπηκόοτητα για την πλήρη ένταξή τους στην κοινωνία. Τα 10 χρόνια που προβλέπονταν στο προηγούμενο δίκαιο, το οποίο εφαρμοζόταν σπάνια, είναι πολλά και λειτουργούν ανασταλτικά στο σκοπό αυτό. Ένα βήμα προς την συμμετοχή τους στα πολιτικά ζητήματα της χώρας μας είναι η θεσμοθέτηση του δικαιώματος ψήφου στις δημοτικές εκλογές, πράγμα αυτονόητο για όλα τα πολιτισμένα κράτη της Ευρώπης.

Πολλοί θα εξαπολύσουν κραυγές για τις ρυθμίσεις αυτές δήθεν για λόγους ανησυχίας σχετικά με το πλήγμα που δέχεται το ελληνικό έθνος, ο ελληνικός πολιτισμός και η ορθοδοξία. Βέβαια, δεν αντιλαμβάνοναι ότι οι πολιτισμοί και τα έθνη είναι συνεχώς μεταβαλλόμενα, τα χαρακτηριστικά τους δηλαδή δεν παραμένουν στατικά εις τον αιώνα των αίωνων αλλά είναι αποτελέσματα συνεχόμενων αλληλεπιδράσεων και προσμίξεων μεταξύ των ατόμων και άλλων πολιτισμών. Τα παιδιά μεταναστών, έχοντας αποβάλει σε μεγάλο βαθμό την ταυτότητα των γονιών τους, δέχονται επιδράσεις μόνο από την ελληνική κοινωνία και νοιώθουν ότι ανήκουν σε αυτή. Βέβαια, πολλοί συμπατριώτες μας φροντίζουν συνεχώς να τους υπενθυμίζουν ότι δεν είναι ίδιοι με εμάς, ούτε πρόκειται να γίνουν ποτέ Έλληνες, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται φαινόμενα όπου τα παιδιά δεν μπορούν να ενταχθούν σε καμία συλλογική ταυτότητα,πράγμα απαραίτητο για την πλήρη ανάπτυξη της προσωπικότητας ενός ατόμου, να ανήκει δηλαδή σε μια κοινωνική ομάδα με την οποία μοιράζεται κοινά στοιχεία και να θεωρεί τον εαυτό του μέρος της.

Παρά τις διαφωνίες αρκετών, φαίνεται τελικά ότι το νομοσχέδιο αυτό θα υπερψηφιστεί λύνοντας πολλά προβλήματα που ταλαιπωρούσαν και περιθωριοποιούσαν πολλούς  συνανθρώπους μας. Πραγματικά χαιρόμαστε που η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ παίρνει αυτά τα μέτρα και μακάρι να ακολουθήσουν κι άλλα προς την ίδια κατεύθυνση.

“Η ΕΘΝΙΚΗ ΜΑΣ ΔΙΑΦΘΟΡΑ”

“Εθνική εκστρατεία ενάντια στη διαφθορά”, “εθνική συστράτευση κατά της διαφθοράς”, “εθνική υπόθεση η πάταξη της διαφθοράς” είναι μόνο μερικές από τις χαρακτηριστικές εκφράσεις της πολιτικής ηγεσίας για την αντιμετώπιση της διαφθοράς.  Καμιά υπεύθυνη δήλωση ωστόσο δεν είναι πλήρης, αν δεν περιλαμβάνει και μια ακόμη παραδοχή, ότι η ίδια η διαφθορά αποτελεί πια εθνικό χαρακτηριστικό, καθώς έχει υπερβεί  προ πολλού το στάδιο της απλής στρέβλωσης και της κατ’εξαίρεση παθογένειας του κρατικού μηχανισμού και  έχει πλέον καταστεί στοιχείο σύμφυτο του τρόπου λειτουργίας των δημόσιων υπηρεσιών. Ένας θλιβερός κανόνας που επαναλαμβάνεται διογκούμενος και επεκτεινόμενος.

Αν θέλαμε ευσύνοπτα και ευρέως να ορίσουμε τη διαφθορά, θα λέγαμε πως συνίσταται στην παράβαση ισχυόντων ή κοινά αποδεκτών κανόνων με σκοπό την αποκόμιση προσωπικού οφέλους άμεσα (χρηματισμός) ή έμμεσα (παράνομος διορισμός) οικονομικού. Αν περιοριζόμασταν σε αυτή την εννοιολογική οριοθέτηση, θα έπρεπε να χαρακτηρίσουμε τη διαφθορά ως οικονομικής φύσεως φαινόμενο. Ατελής προσέγγιση όμως  η ταύτιση της διαφθοράς με το οικονομικό έγκλημα. Στην πραγματικότητα  πρόκειται για ένα αμιγώς ηθικό φαινόμενο συνειδήσεων, γιατί αν διαβάσουμε πίσω από τις λέξεις, θα καταλάβουμε πως λογικό προαπαιτούμενό της είναι η ιδιοποίηση της εξουσίας που κάποιοι αναγνώρισαν σε κάποιον. Βέβαια οι επιμέρους διακρίσεις της διαφθοράς μπορεί να είναι πολλές ενεργητική-παθητική, δημόσια-ιδιωτική, πολιτική- δημοσιοϋπαλληλική κλπ.

Η πιο νοσηρή έκφανση της διαφθοράς είναι βέβαια αυτή που αφορά το κράτος είτε με τη στενή έννοια (πολιτικοί) είτε με την ευρεία (δημόσιες λειτουργίες).  Στον ιδιωτικό τομέα η αναζήτηση του κέρδους δια της στρεβλώσεως του ανταγωνισμού είναι ναι μεν καταδικαστέα, αλλά πάντως αναμενόμενη. Στο δημόσιο τομέα όμως η διαφθορά αποκτά άλλη βαρύτητα, καθώς εκ του αποτελέσματος πλήττει δημόσια αγαθά και εκ της εκκινήσεως εδράζεται στην καταπάτηση της αντιπροσωπευτικής αρχής. Στο πρόσωπο του εντολοδόχου ο εντολέας έχει αναγνωρίσει κάποια εξουσία και έχει παράσχει προς τούτο σχετική νομιμοποίηση έχοντας όμως διατηρήσει ταυτόχρονα το δικαίωμα να ασκεί πλήρη έλεγχο καθ’όλη τη διαδικασία υλοποίησης της εντολής. Η καταπάτηση αυτής της εξουσίας δεν μπορεί να θεωρείται σύμπτωμα αμελούς συμπεριφοράς κρατικού λειτουργού, ούτε ένδειξη ασθενούς ηθικής που προκρίνει το προσωπικό συμφέρον έναντι του συλλογικού, αλλά εσκεμμένη προσβολή του δημόσιου συμφέροντος. Καμιά δημοσιονομική πολιτική όσο ορθολογική και συνεπής και αν είναι, δεν θα αποδώσει, εφόσον υπάρχει η “μαύρη τρύπα” της διαφθοράς που απορροφά δημόσιους πόρους και αποκλείει ικανά διοικητικά στελέχη.

Αν επρόκειτο αποκλειστικά για ιδιοποίηση ξένων αγαθών, θα πληρούνταν η αντικειμενική υπόσταση του εγ1κλήματος της κλοπής.  Στην προκειμένη περίπτωση όμως ο δράστης δεν είναι ένας απλός ιδιώτης, αλλά φορέας κρατικής εξουσίας και προδίδοντας το θεσμό που το κοινωνικό σύνολο του εμπιστεύτηκε και συνακόλουθα θεμελιώδεις αρχές δικαίου (ισότητα, αξιοκρατία) στρέφεται εναντίον του συνόλου που τάχθηκε να υπηρετεί. Αντικείμενο προστασίας στα εγκλήματα διαφθοράς είναι η δημόσια περιουσία και εν γένει το κοινωνικό σύνολο, γι’αυτό και η σχετική ηθική και νομική απαξία.

Οι δικαιολογητικές βάσεις γι’αυτό το φαινόμενο μπορεί να είναι πολλές. Καταρχάς από συστάσεως του ελληνικού κράτους  είχαμε μεταφορά δικαίου και θεσμών, αλλά όχι και την προσήκουσα προσαρμογή αυτών στις ιδιαιτερότητες της ελληνικής κοινωνίας(ο κρατικός μηχανισμός αν τον νέμεσαι είναι η μεγάλη ευκαιρία, αν τον υπομένεις είναι ο μεγάλος εχθρός). Ταυτόχρονα υπάρχει υπέρμετρη νομοπαραγωγή που καταλήγει σε ασύμβατες μεταξύ τους αποφάσεις και ανεφάρμοστους διοικητικούς κανονισμούς. Η ανοίκεια φύση του δικαίου σε συνδυασμό με την πολυνομία οδηγούν στην απόλυτη παρανομία. Επιβαρυντικά λειτουργούν η ανορθολογική κατανομή του διοικητικού μηχανισμού και η μισθοδοσία. Οι Γάλλοι με την πίστη που έχουν στο κράτος απέδιδαν τη διαφθορά, όπου δεν την παρέβλεπαν, στα μεμονωμένα πρόσωπα και στους ανεπαρκείς ελέγχους, ενώ οι Αγγλοσάξωνες στην ανάγκη συνεχούς μεταρρύθμισης και επικαιροποίησης του συστήματος. Εμείς φαίνεται πως λέμε και τα δύο, αλλά μάλλον δεν κάνουμε τίποτα.

Λένε πως όταν από την καταγγελία λείπει η αντιπρόταση λείπει και το ειλικρινές ενδιαφέρον. Γι’αυτό διάφοροι τρόποι αντιμετώπισης της διαφθοράς που είτε έχουν ήδη θεσμοθετηθεί είτε έχουν εξαγγελθεί είναι προληπτικά η συμμετοχή του πολίτη στη διοικητική διαδικασία με  πρόσβαση στα στοιχεία του διοικητικού φακέλου, η προηγούμενη ακρόαση, η παραγωγή κανόνων κατάλληλων για την ελληνική διοίκηση,  τα ασυμβίβαστα, η αξιοκρατική πρόσληψη και υπηρεσιακή εξέλιξη κρατικών λειτουργών  και κατασταλτικά  η άμεση παραπομπή των παρανομούντων στη δικαιοσύνη, η ταχεία επιβολή ποινών χωρίς διακρίσεις, η μετατροπή των αδικημάτων της δωροδοκίας σε κακουργήματα, η επιβολή διοικητικών κυρώσεων ακόμα και σε νομικά πρόσωπα κλπ.

Επειδή όμως η υπευθυνότητα του κρατικού λειτουργού και η συναίσθηση της σημασίας των παρεχόμενων υπηρεσιών ή της αναληφθείσης εξουσίας δε νομίζω πως θεσμοθετούνται, παρά μόνο κατακτιούνται παιδαγωγικά, δεν είμαι πεπεισμένη πως η αυστηρή καταστολή είναι η λύση. Την εμπιστοσύνη μου για αποτελεσματικότητα μάλλον κερδίζει το στάδιο που παρεμβάλλεται των δύο άλλων – πρόληψης και καταστολής- και είναι  το στάδιο του ελέγχου με την ενεργοποίηση ελεγκτικών μηχανισμών της Διοίκησης με προσφυγές, την  άρση του απορρήτου των τηλεπικοινωνιών για ενδεχόμενη κατάχρηση εξουσίας, το πόθεν έσχες των δημόσιων λειτουργών, τη διαφάνεια του πολιτικού χρήματος, τον  προληπτικό έλεγχο δαπανών από το Ελεγκτικό Συνέδριο κλπ. Στο στάδιο αυτό το κράτος δεν είναι  ούτε εκφραστής της “προληπτικής καταστολής” ούτε τιμωρός, αλλά ρυθμιστής του μηχανισμού κρατικής διοίκησης και επιβλέπων της ορθής λειτουργίας του,  ο ρόλος που κάθε σύγχρονο κράτος δικαίου οφείλει να έχει.

Μαργαρίτα Ηλιοπούλου

Νεοσυντηρητική ατολμία…

Όταν τον Νοέμβριο του 2008 η προηγούμενη Κυβέρνηση μεταρρύθμιζε με τον νόμο 3719/2008 το Οικογενειακό Δίκαιο (διαζύγιο, υιοθεσία, σύμφωνο συμβίωσης) διατυμπάνιζε πως αφουγκράζεται τις κοινωνικές εξελίξεις προστατεύοντας την οικογένεια, τον γάμο αλλά και την συμβίωση. Για πρώτη φορά θεσμοθετήθηκε σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης βάσει ιδιωτικού συμφωνητικού ενώπιον συμβολαιογράφου, τιθέμενο σε ισχύ από την κατάθεση στο ληξιαρχείο. Ο τότε Υπουργός Δικαιοσύνης Σωτ.Χατζηγάκης δήλωνε: ”το Σύμφωνο Συμβίωσης είναι προσαρμοσμένο στη διεθνή πραγματικότητα, στον παράγοντα <<άνθρωπο>>, στις ανάγκες των σύγχρονων κοινωνιών και στην εποχή μας”. Είναι όμως όντως έτσι τα πράγματα;

Σαφώς και όχι. Ο λόγος; Από το σύμφωνο συμβίωσης αποκλείστηκαν τα ομόφυλα ζευγάρια. Οι Έλληνες Αχμαντινετζάντ δικαιώθηκαν. Η ομοφυλοφιλία ξορκίστηκε! Για ποια σύγχρονη πραγματικότητα ομιλούμε αν η Ελλάδα του 2009 εξακολουθεί να κλείνει τα μάτια στο κοινωνικό αίτημα της προστασίας των δικαιωμάτων ομόφυλων ζευγαριών, αν αρνείται να συμβιβαστεί με διεκδικήσεις του προηγούμενου κυριολεκτικά αιώνα για την Δυτική Ευρώπη και τις Η.Π.Α; Η μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου το 1983 ήταν μια πραγματική τομή στην ιστορία της χειραφέτησης των γυναικών, καθώς αποκτούσαν το δικαίωμα της διατήρησης του επωνύμου τους. Μια τομή για την οποία η συντηρητική ελληνική κοινωνία δεν ήταν έτοιμη. Μια τομή που αγκαλιάστηκε ωστόσο και εντάχθηκε στην κοινωνική πραγματικότητα. Τέτοια τομή δεν έγινε δυστυχώς πέρυσι. Η ευκαιρία χάθηκε και το παράδειγμα μιας φωτισμένης, προοδευτικής, φιλελεύθερης πολιτικής εξουσίας έμεινε στα χαρτιά.

Σύμφωνο συμβίωσης και για άτομα του ιδίου φύλου υιοθέτησε 1η η Δανία το 1989. Ακολούθησαν Βέλγιο, Νορβηγία, Σουηδία, Γαλλία, Κάτω Χώρες. Σήμερα προβλέπεται ως θεσμός -μόνο για ομοφυλόφιλους- και στις Η.Π.Α, σε 9 πολιτείες: Βέρμοντ, Νιου Τζέρσεϊ, Καλιφόρνια, Χαβάη, Κολούμπια, Ορεγκον, Κονέκτικατ, Νιου Χάμσαϊρ, Μέιν. Αποκλειστική θεσμοθέτηση για ομόφυλα ζευγάρια έχει και σε Γερμανία, Τσεχία, Κροατία, Ισλανδία, Αγγλία, Πορτογαλία, Σλοβενία, Ελβετία. Ο Έλληνας νομοθέτης διεκδικεί βραβείο παγκόσμιας πρωτοτυπίας.

Η νέα ρύθμιση είναι όμως και προδήλως αντισυνταγματική. Αντιβαίνει στην αρχή της ισότητας των πολιτών ενώπιον του νόμου (Σ αρ.4 παρ.1), καθώς διακρίνει τα ζευγάρια σε ετερόφυλα και ομόφυλα αποκλείοντας από τα δεύτερα τη δυνατότητα έννομης προστασίας των δικαιωμάτων τους και δημιουργώντας πολίτες δύο ταχυτήτων. Επιπλέον είναι αντίθετη στο δικαίωμα ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας (Σ αρ.5 παρ.1). Είναι μια ρύθμιση άδικη, στρεβλωτική και αναχρονιστική! Οι συνέπειες της μη κατοχύρωσης κληρονομικών δικαιωμάτων είναι τραγικές και οδηγούν σε καταστάσεις αντίθετες στον ρόλο ενός κράτους δικαίου, στην έννοια της δικαιοσύνης και την αποστολή του δικαίου ειδικότερα. Ελπίζουμε πως τα δεδομένα θα αλλάξουν από τη νέα κυβέρνηση.

Ο συμβολισμός του ασύλου

Ενας νους, πριν γίνει αριστερόστροφος ή δεξιόστροφος πρέπει να είναι κοινός, δηλαδή να συν-κοινωνεί με τη λογική, να εκφράζεται με ειλικρίνεια και να κατανοείται από τους άλλους. Στο ζήτημα του πανεπιστημιακού ασύλου διαπιστώνουμε μια εσκεμμένη ασάφεια στους λόγους πολιτικών και ακαδημαϊκών και μια βολική αφασία στο δημοσιογραφικό ρεπορτάζ.

Θα επιχειρήσω να κωδικοποιήσω τα σημεία όχι τριβής, αλλά σιωπής.

1. Η θεσμοθέτηση του πανεπιστημιακού ασύλου στο νόμο-πλαίσιο του 1982 αποτύπωνε και συμβόλιζε την ιστορική νίκη της Δημοκρατίας επί της φασιστικής χούντας και όχι τη βίαιη επιδρομή γνωστών – άγνωστων κουκουλοφόρων κατά των δημοκρατικών θεσμών.

2. Το άσυλο είναι ακαδημαϊκό και όχι κοινωνικό, ώστε να «συμμετέχουν» σε αυτό άλλες κοινωνικές τάξεις. Αυτό είναι δεδομένο γιατί η σχετική διάταξη βρίσκεται σε πανεπιστημιακό νόμο και όχι σε νόμο κοινωνικής πολιτικής ή κοινωνικής αλληλεγγύης. Αρα, δεν πρόκειται για «άσυλο του λαού». Αλλο θέμα αν θέλει η πολιτεία να θεσμοθετήσει και να αναγνωρίσει πολλούς χώρους «κοινωνικού ασύλου».

3. Πρόκειται για άσυλο και όχι για ασυλία. Δεν επιτρέπεται, συνεπώς, ούτε κάποιος ποινικά διωκόμενος να αναζητεί στο άσυλο προστασία ούτε μέσα στους χώρους του ασύλου να τελούνται οποιασδήποτε φύσης εγκλήματα (και όχι μόνο κακουργήματα).

4. Υπερασπιστές του ασύλου είναι τα αναφερόμενα στον πανεπιστημιακό νόμο μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας και όχι τρίτοι.

5. Η προστασία του ασύλου κακώς προσεγγίζεται σαν αστυνομικό πρόβλημα, διότι «εκ των έσω» υπονομεύεται.

6. Η όποια κατοχύρωση του ασύλου δεν έχει καμιά σχέση με ακραίες απειθαρχίες μέσα στα ιδρύματα, όπου δεν υπάρχει και δεν εφαρμόζεται κανένας κανόνας δεοντολογίας και πολιτισμού.

7. Η ακαδημαϊκή κοινότητα υπεκφεύγει (αν δεν υποκρίνεται) όταν ισχυρίζεται ότι μπορεί να (αυτο)προστατευτεί. Κοντά 30 χρόνια και δεν έχουν συνειδητοποιήσει ότι οι μισοί φοβούνται και ορισμένοι «γνωρίζουν»;

8. Οι πολιτικοί υπεκφεύγουν (αν δεν υποκρίνονται) όταν λένε ότι «θα εφαρμοστεί ο νόμος». Το πολιτικό ερώτημα είναι τι κάνουν όταν δεν εφαρμόζεται (όπως συμβαίνει εδώ και δεκαετίες) ο νόμος. Αλλάζουν τον νόμο ή κοιτούν αλλού;

9. Στις χώρες όπου δεν αναγνωρίζεται θεσμικά το άσυλο ουδεμία αστυνομική ή άλλη δύναμη δεν σκέφτεται καν να εισέλθει στους χώρους. Οταν όμως το κράτος αποφανθεί ότι συντρέχουν οι λόγοι για να εισέλθει, τότε όλοι εμπιστεύονται το κράτος και όχι τους «επαγγελματίες – επαναστάτες».

10. Μπορεί να επιτευχθεί μια νέα κοινωνική και ακαδημαϊκή συμφωνία για το άσυλο όπως αυτή του Ν. 1168/82;

Κατά τη γνώμη μου όχι. Εχουμε το «άσυλο» που μας αξίζει (εντός και εκτός).

Δεν ήμασταν το 1982 έτοιμοι για να διαχειριστούμε τόσες ελευθερίες και δεν είμαστε τόσο άδολοι το 2009 για να μη φοβόμαστε την «εκδίκηση» των ελευθεριών που προδώσαμε.

Του Γ.Πανούση, συντάκτη του ν.1268/82 (ο νοών νοείτω)

Άσυλο, αχρείαστο να’ναι

Ελπίζω ότι αυτό θα είναι το τελευταίο άρθρο για το άσυλο καθώς πραγματικά με έχει κουράσει το θέμα, που δεν το θεωρώ και ιδιαίτερα σημαντικό αφού η λύση είναι πια προφανής. Η κατάργηση του είτε έμμεσα με την εφαρμογή του ισχύοντα νόμου είτε άμεσα με νέο νόμο. Στην ανάρτηση αυτή θα εξετάσουμε τους πραγματικούς λόγους για τους οποίους αντιδρούν οι αριστερές παρατάξεις της σχολής και είναι αυτοί για τους οποίους γίνεται όλη η φασαρία. Καλό είναι να διαβάσετε και τις υπόλοιπες αναρτήσεις για να έχετε μια πιο ολοκληρωμένη άποψη για το ζήτημα.

Ο πρώτος και βασικότερος είναι ότι φοβούνται πως με την κατάργηση του ασύλου, θα κρίνονται παράνομες οι καταλήψεις με αποτέλεσμα να τους στερηθεί ένα όπλο για την επεδίωξη των διάφορων σκοπών του “φοιτητικού κινήματος”. Τώρα, παρ’ ότι ο νόμος με την μορφή που έχει δεν τις επιτρέπει, θεωρείται σχεδόν αυτονόητο ότι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα να προβαίνουν σε καταλήψεις,  ένα βάπτισμα του πυρός για κάθε γενιά, ένα επιπλέον στοιχείο στο CV που θα τους ακολουθεί σε όλη τους την ζωή. Φοβούνται λοιπόν ότι θα μπαίνει η αστυνομία και θα τις σπάει ώστε να συνεχιστούν κανονικά τα μαθήματα. Θα τους στερηθεί λοιπόν ένα “μέσο πάλης” σε καιρούς που ελπίζουν ότι θα υπάρξουν ξεσπάσματα κοινωνικών αντιδράσεων, όπως πέρυσι. Πώς θα μπορέσει λοιπόν να ξεκινήσει η εξέγερση αν δεν μπορούμε να κάνουμε ούτε μια κατάληψη της προκοπής; Εξέγερση χωρίς κατάληψη;Σα να λέμε να βάζεις καφέ και να είναι ντεκαφεϊνέ .

Ο δεύτερος, για μένα, σημαντικότερος, λόγος, είναι ότι το πανεπιστημιακό άσυλο έχει χρησιμεύσει( ή έτσι θέλουμε να πιστεύουμε) ως προστασία από την αστυνομία. Για να μην παρεξηγηθώ δεν έχω καμία εκτίμηση για την ΕΛ.ΑΣ., εξαιτίας των πολλών αυθαιρεσιών που έχει διαπράξει το τελευταίο καιρό, καθώς και για την νοοτροπία που καλλιεργείται στα μέλη της. Εάν ζούσαμε σε ένα σοβαρό κράτος δικαίου, η αστυνομία θα έπρεπε να έχει ξεκαθαρίσει από χιλιάδες ανίκανους και επικίνδυνους αστυνομικούς που υπηρετούν στο σώμα. Πατώντας ακριβώς πάνω σε αυτήν την αστυνομική βία και αυθαιρεσία, πολλοί φοιτητές θεωρούν απαραίτητο ένα καταφύγιο όταν θεωρούν πως κινδυνεύουν από αναιτιολόγητες συλλήψεις και παρανομίες, κυρίως, κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων.

Αυτός ο φόβος είναι λογικός, η λύση που προτείνεται , όμως, στα παραπάνω φαινόμενα είναι παράλογη. Ότι δηλαδή θα πρέπει να υπάρχουν πανεπιστήμια προστατευόμενα από το άσυλο όπου δεν θα επιτρέπεται να μπαίνει η αστυνομία για να μην προβαίνει σε αυθαιρεσίες, ώστε να καταφεύγουν εκεί οι φοιτητές. Για να υπάρξει συνέπεια σε αυτή τη θέση, θα έπρεπε να υπάρξουν χώροι σε κάθε γειτονιά όπου θα απαγορεύεται να μπαίνει μέσα η αστυνομία και στους οποίους θα μπορεί να καταφύγει ο καθένας, είτε έχει διαπράξει κάποιο έγκλημα είτε όχι. Κάτι τέτοιο θα ήταν τρομερά παράλογο βέβαια, και με τον ίδιο ακριβώς τρόπο θα έπρεπε να αντιμετωπίζεται το αίτημα της ύπαρξης του ασύλου για τους ίδιους λόγους  στα πανεπιστήμια. Αλίμονο αν ήταν αναγκαία καταφύγια που να μας προστατεύουν από την αστυνομία στην Ελλάδα του 21ου αίωνα.

Σαφώς και αυτή η συλλογιστική είναι λανθασμένη. Όχι επειδή δεν υπάρχουν φόβοι για παράνομες συλλήψεις, αλλά ακριβώς επειδή δεν είναι αποτελεσματική η λύση που προτείνεται. Το ζητούμενο είναι να περιοριστεί και να εμποδιστεί η αστυνομική αυθαιρεσία γενικά και όχι αποσπασματικά μόνο στους χώρους του πανεπιστημίου. Κάτι τέτοιο θα ήταν ελλιπές αλλά και άδικο, καθώς όσοι δεν μπορούν να καταφύγουν στα πανεπιστήμια είναι εκτεθειμένοι, ενώ ωφελημένοι είναι τελικά όσοι έχουν αυτή τη δυνατότητα, είτε είναι ένοχοι είτε αθώοι. Ο συλλογισμός μου δηλαδή είναι:

“Είμαστε αναγκασμένοι να δεχτούμε την είσοδο της αστυνομίας στο πανεπιστήμιο για την αποτροπή εγκλημάτων, παρανομιών και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων, παράλληλα όμως διεκδικούμε και πετυχαίνουμε  την αλλαγή του μοντέλου λειτουργίας της ώστε να σέβεται τον πολίτη, να μην παραβιάζει τις αρχές του Κράτους Δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν στεκόμαστε σε ψευδολύσεις όπως αυτή που ισχύει τώρα και μας δίνει την εντύπωση ότι είμαστε ασφαλείς από την αστυνομική αυθαιρεσία, που όντως είμαστε εντός του πανεπιστημίου, έξω από αυτό όμως όχι. Δεν θα μπορούσαμε να δεχτούμε αυτή τη λύση γιατί δεν θα ήταν όλοι το ίδιο προστατευμένοι όσο εμείς, καθώς επίσης δεν λύνει συνολικά το πρόβλημα.”

Θεός Vs Δαρβίνος

Όταν το 1859 το πέμπτο παιδί του Robert Darwin από το Shrewsbury της Αγγλίας ολοκλήρωνε το δυσθεώρητο έργο του ”On the Origin of Species…” (Καταγωγή των ειδών) θεμελιώνοντας την εξελικτική θεωρία ελάχιστοι προοιωνίζονταν το debate που θα μαινόταν 150 χρόνια μετά σε ολόκληρη την χριστιανική υφήλιο (για τους υπολοίπους ούτε λόγος…).  Debate μεταξύ των δημιουργιστών ή οπαδών του Νοήμονος Σχεδιασμού και των οπαδών του Εξελικτισμού. Μια αντιπαράθεση επιστήμης – θρησκείας.

”Δεν είναι ούτε το δυνατότερο, ούτε το εξυπνότερο είδος που επιβιώνει. Επιβιώνει εκείνο που προσαρμόζεται στην αλλαγή” διαβεβαίωνε ο Άγγλος φυσιοδίφης. ”Κοιτάξτε το Grand Canyon, κοιτάξτε την έρημο, κοιτάξτε τη θάλασσα. Προσπαθήστε τώρα να τα εξηγήσετε βάσει της εξέλιξης” αντιπρότειναν οι δημιουργιστές.

Ας δούμε όμως προσεκτικότερα τις διαφορές μεταξύ των δύο ρευμάτων:

1. Σύμπαν: (Δημ) Το Σύμπαν δημιουργήθηκε εκ του μηδενός (Εξ) Το Σύμπαν εμφανίστηκε μέσα από φυσικές  διεργασίες
2. Ζωή: (Δημ) Η ζωή δημιουργήθηκε εκ του μηδενός (Εξ) Η ζωή γεννήθηκε από τη μη-ζωή μέσω φυσικών διεργασιών
3. Εξέλιξη: (Δημ) Όλα τα έμβια όντα (άνθρωποι, ζώα, φυτά) έχουν       παραμείνει σταθερά από τη δημιουργία τους (Εξ) Όλα τα σημερινά είδη προέρχονται από προηγούμενα απλότερα, κατά τρόπο ώστε μονοκύτταροι οργανισμοί εξελίχθηκαν σε ασπόνδυλα, σε σπονδυλωτά, σε αμφίβια, σε ερπετά, σε θηλαστικά, σε πρωτεύοντα θηλαστικά (άνθρωπος)
4. Μετάλλαξη: (Δημ) Η φυσική επιλογή δεν επαρκεί για να προκαλέσει     την εμφάνιση των σημερινών ειδών από πρωταρχικούς απλούς οργανισμούς. (Εξ) Με την μετάλλαξη και την φυσική επιλογή                   εμφανίστηκαν σύνθετα είδη από απλά πρωταρχικά.
5. Προέλευση: (Δημ) Ο άνθρωπος και ο πίθηκος προέρχονται από             διαφορετικούς προγόνους. (Εξ) Ο άνθρωπος και ο πίθηκος κατάγονται από κοινό πρόγονο.
6. Χαρακτηριστικά γης: (Δημ) Τα γεωλογικά της χαρακτηριστικά       καθορίστηκαν από γρήγορες και καταστροφικές διαδικασίες (καταστροφισμός). (Εξ) Η γεωμορφία της Γης είναι αποτέλεσμα αργών και βαθμιαίων διεργασιών. Καταστροφικά γεγονότα μόνο σε τοπική κλίμακα (ομοιομορφισμός).
7. Ιστορία Γης & ζωής: (Δημ) Σχετικά πρόσφατη. (Εξ) Πολλά δισεκατομμύρια χρόνια.                                                                                                                                                                                                   Jacques Arnould

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Η επιστήμη ως υπόθεση της λογικής, της παρατήρησης, της θεωρίας, της δοκιμής και της απόδειξης παρέχει σε κάθε περίπτωση την μέγιστη δυνατή βεβαιότητα μιας γνώσης. Σύμφωνα με την αρχή του fabilism του Karl Popper μια σκέψη είναι επιστημονική ακριβώς όταν υπόκειται σε διάψευση. Η θεωρία της εξέλιξης εφόσον αφήνει ανοιχτή τη δυνατότητα να αναδειχθεί ασύμβατη με τα εμπειρικά δεδομένα είναι επιστημονική. Αντιθέτως το δόγμα του Νοήμονος Σχεδιασμού δεν υπόκειται σε καμία αναίρεση, θα είναι πάντα εκεί απολιθωμένο για να στηρίζεται σε ζητήματα πίστης που δεν πρόκειται ποτέ να αποδειχθούν αληθή ή ψευδή. Συμβαίνει όμως στα αλήθεια αυτό; Όχι! Αν κάτι είναι σήμερα αξιοσημείωτο είναι πως οι ”δημιουργικές” θεωρήσεις εξελίσσονται. Τι δικαίωση για τον Κάρολο! Από εκεί που κάποτε απέρριπταν εντελώς την εξέλιξη έφτασαν να την αποδέχονται, αλλά ως παράγοντα ήσσονος σημασίας. Η επιστήμη παίρνει εκδίκηση! Φυσικά η επιστήμη δεν θα μπορέσει ποτέ να ισχυρισθεί πως έλυσε όλα τα προβλήματα, πως ανακάλυψε τα πάντα. Το πνεύμα του ανθρώπου θα βρίσκει πάντοτε πεδίο ενασχόλησης με θρησκευτικά – μεταφυσικά – υπαρξιακά ζητήματα. Αν κάτι έχει ωστόσο αποδειχτεί είναι πως μόνον έναν οδηγό μπορούμε να εμπιστευτούμε στην πορεία προς τα εμπρός…

Άσυλο ανελεύθερων, φυλακές ευθυνών

Για το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο του 2010 απαραίτητο μέτρο “για την ασφαλή λειτουργία των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων και την ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων”  κρίνεται η επανεξέταση του πανεπιστημιακού ασύλου και η θεσμοθέτηση σειράς μέτρων, ώστε αυτό να καταστεί “ελεύθερο από την παρεμβολή κάθε εξωπανεπιστημιακού στοιχείου”. Εντός της εννοίας “κατάλληλα μέτρα” περιλαμβάνεται η χορήγηση κάρτας ταυτοποίησης στοιχείων σε φοιτητές, διδάσκοντες, προσωπικό, επισκέπτες και η σύσταση ενός σώματος φυλάκων άνευ οπλοφορίας που θα ενημερώνουν τον Πρόεδρο Σχολής και την Πρυτανεία για την έλευση ατόμων “ύποπτων” να προκαλέσουν φθορές (με ποια κριτήρια θα αποδίδεται αυτός ο χαρακτηρισμός είναι ένα άλλο ζήτημα) , για να αποφασίζουν στη συνέχεια αυτοί, αν πρέπει να αρθεί το άσυλο.

Κατ’αρχάς μέχρι στιγμής το πρόβλημα των πρυτανικών αρχών μόνο  η έλλειψη ενημέρωσης για το τι συνέβαινε στο χώρο του πανεπιστημίου δεν ήταν. Ήξεραν πολύ καλά πότε ακριβώς εισέβαλαν κάποιοι, καθώς ουκ ολίγες φορές έρχονταν σε άμεση “επαφή” μαζί τους και βίωναν τις “αγαθές” τους προθέσεις. Το ίδιο ισχύει και για τις αστυνομικές αρχές, οι οποίες παρακολουθούσαν τους βανδάλους να εισέρχονται στο χώρο των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αν δεν παραμέριζαν κιόλας κάποιες φορές, για να διευκολύνουν την είσοδό τους.  Με βάση το νόμο το άσυλο αίρεται αυτοδικαίως, όταν τελούνται αυτόφωρα κακουργήματα και αδικήματα κατά της ζωής, και κάθε φορά που το κρίνει σκόπιμο το Πρυτανικό Συμβούλιο. Το γεγονός πως ο εισαγγελέας και οι πρυτανικές αρχές (και οι δυο αν όχι διοριζόμενοι από την εκάστοτε πολιτική εξουσία τουλάχιστον σε στενή σχέση μαζί της) δεν εφάρμοζαν το νόμο τους κατατάσσει ψηλά στη λίστα της ευθύνης για τις φθορές στα πανεπιστημιακά ιδρύματα. Το άσυλο δεν απαγορεύει την είσοδο αστυνομικών δυνάμεων στο πανεπιστήμιο, αντίθετα την επιτρέπει υπό προϋποθέσεις. Το αυτονόητο της μη άρσης του ασύλου, ακόμα και όταν χρειάζεται, είναι η χειρότερη καταστρατήγησή του. Απλώς κάποιος οφείλει να λάβει μια απόφαση, αλλά καθώς αυτή εμπεριέχει μόνο κόστος, προκρίνεται η μη εφαρμογή του νόμου –ίσως η πηγή όλων των δεινών για ένα κράτος δικαίου……

Πολλοί διερωτώνται ποια είναι στις μέρες μας η χρηστική αναγκαιότητα του ασύλου. Ήταν γέννημα μιας άλλης εποχής και η αλλαγή των συνθηκών (κυρίως πολιτικών) δε δικαιολογεί τη διατήρησή του. Μια τόσο πραγματιστική θέση δε νομίζω πως μπορεί να αλλάξει με την αναζήτηση δικαιολογητικών βάσεων, όπως η ύπαρξη φοιτητικών κεκτημένων, πανεπιστημιακών παραδόσεων, ακαδημαϊκής “υπερελευθερίας”. Ίσως τελικά η συναισθηματικά αχρωμάτιστη απεικόνιση της πραγματικότητας στο μυαλό των πραγματιστών να βαραίνει πολύ περισσότερο από τη συμβολική δύναμη των θεσμών.

Άλλωστε ακόμα και “συναισθηματικά σκεπτόμενοι” θα εθελοτυφλούσαμε μακάρια, αν δεν αναγνωρίζαμε την πρακτική μετεξέλιξη του ασύλου. Μετά το νόμο πλαίσιο 2007 ρητά πλέον το άσυλο καλύπτει μόνο τους χώρους διδασκαλίας και έρευνας και όχι τους προαύλιους χώρους, πεζόδρομους κλπ. Βέβαια μόνο την προηγούμενη εβδομάδα υπερβήκαμε την εθιμική εφαρμογή των παλαιών πρακτικών. Την ίδια στιγμή πλησιάζουν στην πραγμάτωσή τους προτάσεις, όπως να μην αποτελούν άσυλο οι χώροι των γραμματειών και των διοικητικών υπηρεσιών,  οι πανεπιστημιακοί χώροι κατά τις νυκτερινές ώρες και γενικότερα όταν δεν λαμβάνουν χώρα ακαδημαϊκές παραδόσεις. Λυπάμαι που το λέω μα το άσυλο δεν υπάρχει πια και όσο οξύμωρο και αν ακούγεται το μόνο που απέμεινε από αυτό είναι η επαναλαμβανόμενη καταπάτησή του.

Αν προσπαθήσουμε να αναζητήσουμε φορείς ευθύνης για αυτή την κατάσταση, δυστυχώς θα εντοπίσουμε αρκετούς ανάμεσα στους πιο ένθερμους  υπέρμαχους του ασύλου. Γιατί αλήθεια δεν είναι καταπάτηση του ασύλου η κατάληψη με αποφάσεις μη νομιμοποιημένων συνελεύσεων, η παρεμπόδιση διεξαγωγής των συνεδριάσεων των ακαδημαϊκών οργάνων, η κομματικής έντασης αντιπαράθεση φοιτητικών παρατάξεων και η άρνηση στο φοιτητικό σώμα να συμμετάσχει στις εκλογές προέδρου τμήματος ?  Και αν για όλα αυτά ευθύνονται κυρίως φοιτητές “αγρίως” συνδικαλιζόμενοι  και “επικίνδυνα” αριστερίζοντες,  το ίδιο ίσως και περισσότερο ευθύνονται οι υπόλοιποι φορείς της φοιτητικής ιδιότητας που δεν υπερασπίστηκαν ποτέ ουσιαστικά το πανεπιστήμιο. Πολλοί θα πουν πως δεν είναι δουλειά των φοιτητών να προστατεύσουν το χώρο του πανεπιστημίου και πρακτικά αυτό είναι από  επικίνδυνο έως αδύνατο. Αν βέβαια οι φοιτητές προσπαθούσαν τόσο συντονισμένα και μαζικά, όσο αδιαφορούν, δε νομίζω πως κάποιος θα μπορούσε να πει το ίδιο.  Η αναγωγή της ευθύνης πάντα σε κάποια ανώτερη εξουσία (πρυτανικές αρχές, αστυνομικές αρχές, πολιτική ηγεσία) ή σε κάποιο απρόσωπο σύνολο (φοιτητικό σώμα) είναι η πιο άνανδρη άρνηση ανάληψης της προσωπικής ευθύνης. Η ετερονομία, όσο επιβεβλημένη και αν είναι από τις συνθήκες, πάντα μειώνει την ευθύνη, αλλά ποτέ δε δικαιολογεί τη μη ανάληψή της.

Το καρφί στον τοίχο είναι για να στηρίζει το κάδρο. Κάποιοι αφαίρεσαν το κάδρο και τώρα μας ρωτούν αν θέλουμε να κρατήσουμε το καρφί. Αλλά αφού ούτε αυτό δεν μπορούμε να κάνουμε, ας έχουμε σώμα πανεπιστημιακών φυλάκων. Θα λειτουργήσει σαν “κράχτης” για βαρβαρίζοντες εισβολείς και σαν ανάχωμα για την ευθύνη πανεπιστημιακών και φοιτητών. Το σώμα των φυλάκων λένε πολλοί είναι μια αναπόδραστη ανάγκη. Το ότι είναι ανάγκη επιβεβλημένη από την ανευθυνότητά μας και όχι ακριβώς επιλογή κάτι σημαίνει. Πολύ φοβάμαι πως κάνουμε ό, τι καλύτερο μπορούμε και όχι ό, τι καλύτερο υπάρχει. Τουλάχιστον κάτι κάνουμε θα πει πάλι κάποιος….. ναι κάτι κάνουμε……. αρκεί η διαφορά ανάμεσα στην καλύτερη επιλογή στην μοναδική  μας επιλογή  να μην ήταν τόσο μεγάλη……….

Οι φύλακες θα κάνουν ό, τι δεν κάναμε όλοι εμείς τόσο καιρό. Φαίνεται πως συνηθίζουμε σιγά-σιγά κάποιος άλλος να αποφασίζει για μας, κάποιος άλλος να μας καθοδηγεί, κάποιος άλλος να μας φυλάει……. Θα βγάλω και εγώ κάρτα και θα την επιδεικνύω μπροστά στους φύλακες. Όμως όχι και τόσο περήφανα- ίσως μάλιστα με μια μικρή ντροπή την πρώτη φορά να χαμηλώσω το κεφάλι, αφού δε μπόρεσα να αναλάβω την ευθύνη που μου αντιστοιχούσε και τώρα κάποιος άλλος την ανέλαβε για μένα…. για να με φυλάει από τους βαρβάρους……….

“_Γιατί μέσα στη Σύγκλητο μια τέτοια απραξία?

Τι κάθονται οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε?

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.

Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί?

Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.”

Περιμένοντας τους βαρβάρους,

Κ.Π.Καβάφης                                                                                                                                                     Της Μαργαρίτας Ηλιοπούλου