”Η χαμένη δεκαετία”

Έτσι χαρακτηρίζει την δεκαετία 2000-2009 το γερμανικό περιοδικό ”Der Spiegel”. Δεκαετία υπερβολών. Δεκαετία κρίσεων. Κρίση της ειρήνης. Κρίση οικονομική. Κρίση περιβαλλοντική. Κρίση δημοκρατική!

Η κρίση της 9/11: Οι επιθέσεις στο World Trade Center της Νέας Υόρκης και στο Πεντάγωνο της Ουόσιγκτον σηματοδότησαν την αλλαγή. Η παγκόσμια δυτική υπερδύναμη απώλεσε το αίσθημα της ευφορίας και τραυματίστηκε. Το τραύμα της ήταν τόσο βαθύ που γέννησε μια νέα πολιτική. Την ”πολιτική του φόβου”, όπως πρώτος την αποκάλεσε ένας καθηγητής νομικής και γερουσιαστής του Σικάγο επονόματι Barack Obama. Προειδοποιούσε πως έτσι θα επέβαλαν ό,τι πριν θεωρούνταν ανεφάρμοστο. Δεν είναι μόνο η άποψη των πολιτών για τις κυβερνήσεις τους που άλλαξε. Το σημαντικότερο υποστηρίζει το Spiegel είναι πως έκτοτε άλλαξε ο τρόπος που κάθε δυτική κυβέρνηση κοιτάζει τους πολίτες της. Φαίνονται πλέον ανήσυχες, αγωνιώδης, καχύποπτες και αυταρχικές. Κάποιοι μιλούσαν για την ανάγκη θεσμοθέτησης θεμελιώδους δικαιώματος ασφάλειας. Όσοι αντιθέτως μιλούσαν για δικαίωμα στην ανωνυμία θεωρήθηκαν ύποπτοι. Το πνεύμα της πρόληψης κατήργησε στην πράξη το τεκμήριο αθωότητας. Παράπλευρη συνέπεια και η θρησκευτική μισαλλοδοξία. Μια υστερική ισλαμοχριστιανική σύγκρουση. Δανέζικα σκίτσα και ελβετικοί μιναρέδες σε ένα θρησκευτικά φορτισμένο και πολεμοχαρές φόντο. Αμπού Γκράιμπ και Γκουαντάναμο. Εικόνες ντροπής. Εικόνες φρίκης. Ένας πόλεμος με γελοία αφορμή. Όπλα μαζικής καταστροφής την ονόμασαν.

Κρίση οικονομική: Το 1818 ένας Κάρολος το γένος Μάρξ βαφτίστηκε στο Trier. Αργότερα έγραφε στο Κεφάλαιο: ”Το κεφάλαιο απεχθάνεται την έλλειψη κέρδους ή τα πολύ μικρά κέρδη, όπως η φύση απεχθάνεται το κενό. Με το κατάλληλο κέρδος ξυπνάει το κεφάλαιο. 10% σίγουρο και μπορεί να χρησιμοποιηθεί παντού. 20% έχει μια δυναμική. 50% θετικό θράσος. 100% βάζει όλους τους ανθρώπινους νόμους κάτω από τα πόδια του. 300% και δεν υπάρχει έγκλημα που δεν θα ρισκάρει, ακόμα και με τον κίνδυνο της κρεμάλας.” Έτσι και έγινε. Η κρίση ήρθε. Οι κεντρικές τράπεζες πλημμύρισαν το χρηματοπιστωτικό σύστημα με ρευστότητα με τους διαχειριστές να μην ξέρουν τι να την κάνουν. Μία ερώτηση υπήρχε στα χρόνια του ”μηδέν”: πως μπορώ να βγάλω περισσότερα και ταχύτερα χρήματα; Ο καπιταλισμός λύγισε. Έχασε την εμπιστοσύνη. 1,5 τρις $ ρίχτηκαν συνολικά στις G-20 στη μάχη της διάσωσης του. Την ίδια στιγμή το κοινωνικό κράτος εμφανίζεται αποστεωμένο μπροστά στην νέα δημογραφική απειλή: τα γηρατειά. Ο Paul Volcker πρώην επικεφαλής της FED και νυν σύμβουλος του Ομπάμα πρότεινε τον διαχωρισμό κερδοσκοπίας και δανεισμού. Ήθελε να κάνει το επάγγελμα του τραπεζίτη πάλι βαρετό. Η πρόταση του απορρίφθηκε. Η χαμένη δεκαετία δεν έχει τελειώσει ακόμα…

Κλιματική κρίση: Η IPCC -ένωση των διεθνώς κορυφαίων επιστημόνων- προβλέπει αύξηση της θερμοκρασίας της γης κατά 6,4 βαθμούς κελσίου ως το τέλος του αιώνα. Ο τρόπος ζωής προβληματικός. Αγοράζεις και οδηγείς στην καταστροφή. Η καλύτερη ζωή έγινε συνώνυμη του μεγαλύτερου σπιτιού, του ακριβότερου αμαξιού, της μοδάτης τσάντας. Και τώρα; Αδράνεια. Φόβος μπροστά στον κίνδυνο μείωσης της κατανάλωσης. Διάψευση ελπίδων και στην σύνοδο της Κοπεγχάγης. Ηγέτες που αδυνατούν να αντικρίσουν τα πραγματικά προβλήματα.

Κρίση της δημοκρατίας: Ολυμπιακοί αγώνες η βιτρίνα. Καταπάτηση ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο παρασκήνιο. Η Κίνα, η ανερχόμενη υπερδύναμη, δεν βλέπει καμία διαφορά μεταξύ Γκουαντάναμο και διωκομένων ακτιβιστών του Θιβέτ. Και έχει δίκιο! Το δυτικό πολιτικό σύστημα έχει απολέσει το διεθνές του κύρος. Δεν είναι πλέον βέβαιο ότι θα επικρατήσει παντού. Οι ευρωεκλογές δίνουν το στίγμα: αδιαφορία και απαξίωση. Απογοήτευση ορθότερα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση συχνά γελοιοποιείται επειδή είναι τόσο αργή και δυσκίνητη τόσο ασυνεχώς ενωμένη και τόσο γραφειοκρατικά οργανωμένη.

Η πρώτη δεκαετία είναι χαμένη. Γιατί είναι μια δεκαετία υπερβολής, υπερπροσπαθειών και υπεραντιδράσεων.