ΙΘΑΓΕΝΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ – ΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑ ΕΘΝΙΚ(ΙΣΤΙΚ)Η

Της Μαργαρίτας Ηλιοπούλου

Η Ελλάδα του 2010 γεννά μόνο Έλληνες. Η ίδια χώρα το 1950 γεννούσε μετανάστες. Αλλάζουν οι καιροί και μαζί τους αλλάζουν και τα ήθη ή μάλλον αλλάζουν τα υποκείμενα της κάθε πλευράς. Αλλά ξέχασα τώρα μιλάμε για τους άλλους… Φαίνεται πως η Ελλάδα από χώρα εκπήγασης ενός ισχυρού μεταναστευτικού ρεύματος  έχει μετατραπεί σε χώρα “υπερευαίσθητων” πατριωτών και αυτοαποκαλούμενων  εθνικοφρόνων, οι οποίοι για να δικαιώσουν την “αγάπη” τους για την πατρίδα εκπληρώνουν όλες τους τις υποχρεώσεις, εφευρίσκουν εχθρούς εκτός και προσφάτως εντός των τειχών, αποδίδουν πιστοποιητικά πατριωφροσύνης, καταγγέλουν ως ανθέλληνες και εθνομηδενιστές όσους δε συντάσσονται με τα παραληρήματά τους και μονοπωλούν την ιδιότητα του πολίτη αρνούμενοι την αναγνώριση στοιχειωδών δικαιωμάτων σε μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού ενάντια σε κάθε λογική δικαίου και ορθώς νοούμενου πατριωτισμού. Δεν μπορούν να αλλάξουν θέμα και κυρίως δεν μπορούν να αλλάξουν άποψη, πληρώντας έτσι και τις δυο προυποθέσεις του Τσόρτσιλ, για να χαρακτηριστούν φανατικοί.

Σίγουρα πολλά είναι τα επιχειρήματα που επιστρατεύουν εναντίον του νομοσχεδίου για την πολιτική συμμετοχή των νόμιμων και μακρόχρονα διαβιούντων μεταναστών στην Ελλάδα. Τα περισσότερα από αυτά θα καταρρίπτονταν ίσως με μια απλή ανάγνωση του νομοσχεδίου, αλλά “όπως τα νέφη σκοτεινιάζουν τον ουρανό, έτσι και τα πάθη σκοτεινιάζουν το λογικό”.  Ο ακρογωνιαίος λίθος της επιχειρηματολογίας τους (όση μπορούμε να διακρίνουμε ανάμεσα στις ύβρεις, τις απειλές και τις προσβολές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων) είναι το ότι τα άτομα αυτά δεν είναι και δεν αισθάνονται Έλληνες. Δεν μετέχουν δηλαδή του εθνικού φρονήματος. Για να αισθανθούν και αυτοί καλύτερα, πρέπει να τους ενημερώσουμε πως η παροχή ιθαγένειας ούτε προαπαιτεί, αλλά ούτε και περιλαμβάνει το εθνικό φρόνημα. Το φρόνημα δεν απονέμεται, όπως ακριβώς δεν επιβάλλεται  (αν και κατασκευάζεται).  Η ιθαγένεια είναι ο νομικός δεσμός ανάμεσα σε ένα πρόσωπο και ένα κράτος. Πρόκειται δηλαδή για μια νομική κατασκευή που εντάσσει το άτομο στο λαό ενός κράτους και όχι στο έθνος. Το να είναι κάποιος πολίτης ενός κράτους δε σημαίνει τίποτα άλλο από το ότι έχει συγκεκριμένα δικαιώματα (π.χ. πολιτικά) και συγκεκριμένες υποχρεώσεις (π.χ. φορολογικές). Η εθνική ιδιότητα είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Είναι  η κοινή συνείδηση απόρροια του ιστορικού παρελθόντος, της κοινής γλώσσας ή θρησκείας και ενδεχομένως των ιδανικών που θα εξασφαλίσουν τη συνέχεια του έθνους στο μέλλον. Η ιθαγένεια είναι μια νομική ιδιότητα και η εθνικότητα μια πραγματική ιδιότητα. Εκ των πραγμάτων λοιπόν το εθνικό φρόνημα είναι αδύνατον να αποτυπωθεί σε νομικά κείμενα πόσο μάλλον να πληγεί από αυτά. Αν νιώθει πως απειλείται, μάλλον δεν ευθύνεται μια νομοθετική πρωτοβουλία, αλλά τα σαθρά θεμέλιά του. Δεν ξέρω αν “είμαστε έθνος και όχι κράτος”, αλλά αυτό σίγουρα δεν μπορεί να είναι αντικείμενο ενός νόμου.  Άλλωστε το αν ανήκει κάποιος σε ένα έθνος ή όχι είναι κατ’αρχήν μια ενδιάθετη κατάσταση και σχετίζεται με το πώς νιώθει ένα άτομο για ένα έθνος. Ο εσωτερικός κόσμος των ανθρώπων μέχρι να εξωτερικευτεί δεν είναι διαπιστώσιμος, άρα ούτε και ποινικοποιήσιμος. Αν και αυτό μπορεί να στεναχωρεί κάποιους, ο τρόπος που οι άνθρωποι αισθάνονται και σκέφτονται δεν ελέγχεται και υπερβαίνει ακόμα και τους νόμους.

Αλλά ακόμα και εθνικό φρόνημα να απαιτούνταν δεν είμαι και τόσο σίγουρη που δεν μπορεί να το εντοπίσει κάποιος στους μετανάστες δεύτερης γενιάς. Στα παιδιά εκείνα που μόνο μια πατρίδα γνώρισαν-την Ελλάδα, μόνο μια γλώσσα μίλησαν –την ελληνική, μόνο έναν εθνικό ύμνο έμαθαν- τον Ελληνικό. Το να είσαι Έλληνας δεν είναι a priori τίτλος τιμής, για να μονοπωλείται καταχρηστικά, αλλά γίνεται τίτλος τιμής, όταν όσοι τον φέρουν τιμούν με τη στάση τους τις έννοιες της δημοκρατίας, της ισοπολιτείας, της δικαιοσύνης και των ανθρώπινων δικαιωμάτων και μοιράζονται την ίδια τιμή με όσους αξίζουν να τη φέρουν.  Το να αποκλείεις παραδειγματικά από τους δικαιούχους της ελληνικής ιθαγένειας δεκάδες κατηγορίες παραβατικών μεταναστών σε μια έξαρση αυστηρότητας δε σημαίνει πως οι ήδη φέροντες την ιδιότητα του Έλληνα πολίτη μετέχουν κάποιας ποιοτικά ανώτερης φύσης. Αντίθετα πολλοί Έλληνες με τη συμπεριφορά τους προσβάλλουν την έννοια του πολίτη, ενώ πολλοί μετανάστες με τη δράση τους τη δικαιούνται και ας μη την φέρουν.

Άλλο προσφιλές επιχείρημα είναι η αλλοίωση του εκλογικού σώματος. Το νόημα ακριβώς του σύγχρονου αντιπροσωπευτικού εκλογικού συστήματος είναι κάποιοι αιρετοί να λαμβάνουν αποφάσεις για όλους ή ακριβέστερα για αυτούς, στους οποίους εντοπίζεται ο αντίκτυπος αυτών των αποφάσεων. Η νομιμοποίηση των αντιπροσώπων και συνεπώς το κύρος των αποφάσεών τους εξαρτάται εν πολλοίς από τα ποικίλα συμφέροντα και το εύρος των αντιπροσωπευομένων.  Ο αποκλεισμός ακριβώς των μεταναστών από το εκλογικό σώμα θα συνιστούμε τη μέγιστη νόθευσή του. Οι μετανάστες νομιμοποιούνται για πολλούς να μετέχουν στις εκλογές της τοπικής αυτοδιοίκησης, καθώς πρόκειται για ζητήματα της καθημερινότητας (και πιθανώς μειωμένης πολιτικής βαρύτητας).  Όμως δε νομιμοποιούνται να μετέχουν στις εθνικές εκλογές, καθώς τα ζητήματα υγείας, παιδείας, ασφάλειας και οικονομίας σαφώς δεν εμπίπτουν στην καθημερινότητα!!!!!!

Και αν το βασικό αντεπιχείρημα είναι πως δεν γίνεται να αποφασίζουν για την εξωτερική πολιτική και τα λοιπά εθνικά ζητήματα, ας αντιληφθούν όλοι πως στον 21ο αιώνα με την Ελλάδα μέλος νομικών μορφωμάτων ευρωπαικού και διεθνούς επιπέδου και δέσμια πολλών συμβάσεων η εξωτερική πολιτική δεν έχει το παραδοσιακό νόημα της κήρυξης πολέμου ή της χάραξης συνόρων, αλλά αφορά τη ρύθμιση διακρατικών σχέσεων σε οικονομικό-συναλλακτικό ως επί το πλείστον επίπεδο. Και αν κάποιοι επικαλούνται ως κίνδυνο την Τσαμουριά, είναι μάλλον οι ίδιοι που ονειρεύονται ελληνική την Αγια-Σοφιά αποδεικνύοντας πόσο ταυτίζεται ο τρόπος σκέψης των “υπερπατριωτών”.  Λένε και πράττουν κατ’ουσίαν τα ίδια, αλλάζουν μόνο το αντικείμενο του μίσους τους και ασυνείδητα μεταδίδουν την αρρώστια που θα αφανίσει και τους ίδιους. Ίσως τελικά ο εθνικισμός να είναι η πιο υπερεθνική ιδέα……..

Απαιτούν τη διεξαγωγή δημοψηφίσματος ως μοναδικό τρόπο νομιμοποίησης του νομοσχεδίου, καθώς η πλειοψηφία του λαικού σώματος δεν εγκρίνει μια ανεύθυνη και καιροσκοπική πολιτική κίνηση.  Πέρα από τα νομικά επιχειρήματα αποκλεισμού αυτής της επιλογής υπάρχουν και τα απολύτως λογικά. “Στη Δημοκρατία το μεγαλύτερο δημοψήφισμα είναι οι εκλογές”. Το πρόσφατα εκλεγμένο κυβερνόν κόμμα τα τελευταία χρόνια (επισήμως από το 2008 ο Τομέας Κοινωνικής Ένταξης και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων) ανέφερε στο πρόγραμμά του “Όλοι οι μετανάστες που βρίσκονται στην Ελλάδα, επιβάλλεται να νομιμοποιηθούν. Με ξεχωριστούς κανόνες και διαδικασίες ο καθένας. Η χορήγηση της άδειας παραμονής και εργασίας, στη δεύτερη γενιά μεταναστών, πρέπει να γίνει χωρίς όρους και, με χορήγηση της ιθαγένειας σε όσα παιδιά γεννιούνται και μεγαλώνουν στην Ελλάδα και, αυτόματη απόκτηση μετά την παρέλευση τριετίας, για όλα τα υπόλοιπα που είναι μαθητές στη χώρα μας”.  Ανεύθυνο δεν είναι το κόμμα που η μετεκλογική του πρακτική συνάδει με την προεκλογική του ρητορεία. Ανεύθυνος είναι ο πολίτης που προσέρχεται στις εκλογές χωρίς να έχει μελετήσει προηγουμένως τα προγράμματα των κομμάτων που ψηφίζει!!!  Το νόημα του δημοψηφίσματος είναι να αποφασίζουν όλοι για κάτι που τους αφορά όλους και όχι οι πολλοί για κάτι που αφορά λίγους. Δεν υπηρετεί τη σκοπιμότητα του δημοψηφίσματος να μην εγκρίνουν οι προνομιούχοι και δυνατοί τη χορήγηση προνομίων στους ασθενέστερους. Οι υπερπατριώτες πάσχουν από σύγχυση εννοιών, καθώς αυτό που ζητούν δεν είναι δημοψήφισμα, αλλά φασιστοειδής δεσποτισμός.

Βέβαια ο νόμος δεν είναι ιδιαιτέρως ριζοσπαστικός ούτε υπεράνω πολιτικών σκοπιμοτήτων.  Ήδη με τον ισχύοντα Κώδικα Ιθαγένειας περισσότεροι από 100.000 νόμιμοι μετανάστες χρόνια διαμένοντες στη χώρα θα μπορούσαν να αποκτήσουν την ελληνική ιθαγένεια. Και πάλι η ιθαγένεια χορηγείται μετά από αίτησή τους και όχι αυτόματα, αλλά αρκεί η πενταετής νόμιμη παραμονή τους.  Με μια πρώτη ανάγνωση φαίνεται να αφορά μόνο τους νόμιμους μετανάστες, αλλά εμμέσως διευκολύνει και μη νόμιμους ως ανιόντες των πρώτων. Επιπλέον εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα ποιοτικά τους χαρακτηριστικά. Μόλις το 2,5 των μεταναστών βρίσκεται σε ηλικία συνταξιοδότησης. Η συντριπτική τους πλειοψηφία βρίσκεται στην πλέον παραγωγική ηλικία και μάλιστα δραστηριοποιείται στον τομέα της ανειδίκευτης εργασίας. Το όφελος για μια χώρα με δημογραφικό και κατ’επέκταση ασφαλιστικό πρόβλημα είναι προφανές. Άλλωστε η διασφάλιση των εργασιακών δικαιωμάτων για το σύνολο του εργατικού σώματος μόνο προς ενδυνάμωση των απαιτήσεών του μπορεί να οδηγήσει.  Ως προς την ιδεολογική τους ταυτότητα η πλειοψηφία τοποθετείται στην κεντροαριστερά.  Άσχετα όμως με τις ψηφοθηρικές σκοπιμότητες κάθε πολιτικής ηγεσίας είναι ευθύνη της κοινωνίας να τους εντάξει στους κόλπους της με καθαρά ανθρωπιστικά κριτήρια , για να επιτύχει μια ουσιαστική και όχι επίπλαστη πολυπολιτισμικότητα.

Πολλοί δε διαλέγουν τον τόπο που θα μείνουν. Δε διαλέγουν τη γλώσσα που θα μιλάνε, τον εθνικό ύμνο που θα απαγγέλουν, τη σημαία που θα σέβονται, τον ουρανό που  θα κοιτάνε. Η ζωή τους στέρησε τα όσα ήξεραν ως οικεία και τους χάρισε ξένα. Αυτά τα ξένα έμαθαν να τα εκτιμούν και να τα σέβονται. Ίσως να μην τα διάλεξαν, αλλά τα αγάπησαν και έτσι τα έκαναν δικά τους. Δεν τους τα δίνουμε εμείς – τα έχουν ήδη.  Πρέπει επιτέλους όλοι να καταλάβουμε πως τις πατρίδες δεν μας τις δίνουν ούτε οι καινοτόμες νομοθετικές πρωτοβουλίες ούτε οι πολιτικές συγκυρίες. Τις πατρίδες μας τις χαρίζει ο χρόνος και η ζωή. Την πατρίδα του καθένας δεν τη βρίσκει με το χάρτη, αλλά με την καρδιά.