Μια φορά και έναν καιρό…

…υπήρχε ένα κάστρο παντοδύναμο, πραγματική υπερδύναμη που εξασφάλιζε ολοένα και υψηλότερο επίπεδο ζωής για τους πολίτες του. Χαρακτηριζόταν από πολύ μεγάλους ρυθμούς ανάπτυξης αλλά και έναν διευρυμένο καταμερισμό εργασίας. Το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού εργαζόταν έξω από τα τείχη, εκεί όπου ο κίνδυνος παραμόνευε λόγω των συχνών λεηλασιών από ένοπλους ληστές. Όσοι δούλευαν εκτός των τειχών χλεύαζαν όσους παρέμεναν εντός γιατί τους θεωρούσαν ανίκανους και προστατευόμενους του βασιλιά, σε αντίθεση με εκείνους που διακινδύνευαν για να κερδίσουν βέβαια πολλαπλάσια κέρδη τα οποία ωστόσο στην σκληρή πραγματικότητα παρέμεναν όνειρο απατηλό για τους περισσότερους. Για την αντιμετώπιση των κινδύνων το κάστρο είχε κατασκευάσει πανύψηλα παρατηρητήρια τα οποία επόπτευαν τις δραστηριότητες των εκτός των τειχών ενώ είχε παράλληλα θέσει αυστηρούς κανόνες για τα χωρικά όρια όλων των παραγωγικών συντελεστών αλλά και για το στρατό και τα εφόδια που έπρεπε ανά πάσα στιγμή να είναι διαθέσιμα στο εσωτερικό του κάστρου.

Η κατάσταση ωστόσο δεν διατηρήθηκε ίδια. Οι εργαζόμενοι εκτός των τειχών ανακάλυψαν νέες παράκτιες περιοχές πέρα από τα όρια επίβλεψης του κράτους. Πίστεψαν πως είχαν ανακαλύψει τον παράδεισο! Χωρίς μάλιστα την προστασία του κάστρου γλίτωναν από ενοχλητικά βάρη και ξεδίπλωναν όλοι τους την ελευθερία. Σαν αποτέλεσμα της απληστίας τους η τήρηση των κανόνων του κάστρου θεωρήθηκε περιττή. Ο ενθουσιασμός τους διαδόθηκε στόμα με στόμα σε όλο τον οικισμό και τα παρατηρητήρια “έκαναν τα στραβά μάτια”. Όλοι ήξεραν τι συνέβαινε. Όλοι εκτός από τον βασιλιά. Ή μήπως το ήξερε και αυτός; Τα οφέλη ήταν αρχικά πολλά αν και όχι για όλους. Ανακαλύφθηκαν νέα εργαλεία και νέες μέθοδοι καλλιέργειας, ξυλείας, αλιείας με αποτέλεσμα τα εφόδια να πολλαπλασιάζονται συνεχώς αλλά η ευφορία αυτή ήταν ιδιαίτερα ανισομερής. Κάποιοι πλούτισαν υπερβολικά σε βάρος άλλων και κάποιοι απέκτησαν τεράστια φήμη λόγω των εφοδίων που έφερναν στο κάστρο με αποτέλεσμα να εκλαμβάνουν τις παραγωγικές δραστηριότητες στις παράκτιες περιοχές ως κεκτημένο τους. Οι εργαζόμενοι εντός απαξιώθηκαν ενώ άρχισε να αναπτύσσεται το όραμα της οικονομικής δραστηριότητας χωρίς κανόνες. Οι εκτός των τειχών αξίωναν τώρα μεγάλο μέρος των εφοδίων του κάστρου να βγαίνει από τις αποθήκες κάθε φορά που ξεκινούσαν την αποστολή προς τις παράκτιες περιοχές αλλά και μεγάλο μέρος του στρατού αφήνοντας το κάστρο “γυμνό”. Όσο φυσικά επέστρεφαν με περισσότερα κέρδη πίσω ήταν όλοι ευχαριστημένοι.

Τότε έγινε η πρώτη καταστροφή. Οι ληστές επιτέθηκαν στις ευάλωτες παράκτιες περιοχές και αιφνιδίασαν τους αχόρταγους παραγωγούς και κερδοσκόπους. Ένα τμήμα του στρατού ηττήθηκε κατά κράτος.  Τα νέα προκάλεσαν περισσότερο οργή παρά ταραχή. Ο βασιλιάς θεώρησε πως όσοι είχαν παραβεί τους κανόνες ήταν υπεύθυνοι για τον εαυτό τους και το κάστρο δεν θα έκανε τίποτα για να τους σώσει. Οι πρώτες απώλειες δεν έκαμψαν το φρόνημα κανενός. Οι εκτός των τειχών πλήρωσαν περισσότερους στρατιώτες για να ισχυροποιήσουν την παρουσία τους στις παραθαλάσσιες περιοχές. Εις μάτην όμως. Η φύλαξη των περιοχών αυτών ήταν αδύνατη, λόγω του ρευστού εδάφους και της αχανούς τους έκτασης. Η μεγάλη καταστροφή δεν άργησε να έρθει. Οι ληστές ξαναχτύπησαν και χρησιμοποιώντας ως ορμητήριο τις περιοχές που είχαν καταλάβει ήδη με την πρώτη επίθεση άρχισαν να διαλύουν την παραγωγή των περιοχών κατατροπώνοντας τις πρόχειρες και επιπόλαιες δυνάμεις ασφαλείας. Στο άκουσμα της είδησης ο πανικός κυριεύει το κάστρο. Οι πολίτες κλείνονται στα σπίτια τους και αρνούνται να βγουν εκτός των τειχών φοβούμενοι για τη ζωή τους. Το ηθικό έχει απωλεσθεί και η εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς καταρρακώθηκε.

Αυτή τη φορά το κάστρο δεν μπορούσε να μην υπερασπιστεί τις παράκτιες περιοχές γιατί απειλούνταν με κατάρρευση ακόμα και το ίδιο. Τα εφόδια ήταν ελάχιστα και μειώνονταν συνεχώς. Έτσι, ο βασιλιάς που έχει αρχίσει να αισθάνεται την δυσαρέσκεια των μνηστήρων παίρνει το μεγαλύτερο στοίχημα: με σημείο αναφοράς τις συμβουλές του πατέρα του που αντιμετώπισε ανάλογη διακινδύνευση της βιωσιμότητας του κάστρου επιστρατεύει όλους τους πολίτες και διατάζει κατά μέτωπον επίθεση! Οι απελπισμένοι υπήκοοι γνωρίζουν πως δεν έχουν εναλλακτική. Η μεγαλύτερη εκστρατεία που έχει επιχειρήσει ποτέ το κάστρο είναι γεγονός. Η αλλαγή νοοτροπίας προφανής. Από εκεί που το κάστρο αδιαφορούσε για τις καταστροφές, τιμωρώντας εκδικητικά τους υπεύθυνους τώρα αντιλαμβάνεται πως χωρίς τις παραγωγές των τελευταίων δεν έχει τίποτα. Για να μαζέψει στρατό το κάστρο εξαναγκάζεται να ζητήσει μισθοφόρους από γειτονικά κάστρα μόνο που στερείται χρημάτων. Για αυτό το λόγο εκχωρεί τα δικαιώματα μελλοντικών κερδών του με την επιβάρυνση βεβαίως υψηλών τόκων.

Το μέγεθος του στρατού που συγκεντρώνεται είναι πρωτοφανές. Οι περιοχές ανακαταλαμβάνονται και το ηθικό των πολιτών αναπτερώνεται εν μέρει. Μόνο που τώρα τα πράγματα είναι διαφορετικά. Το κάστρο στερείται βασικών εφοδίων και οι παραγωγικές υποδομές είναι κατεστραμμένες. Μόνη λύση είναι και πάλι ο δανεισμός από τους γείτονες του με ακόμα πιο επαχθείς όμως όρους λόγω της συνεχούς διόγκωσης των χρεών του και των δυσοίωνων προοπτικών. Η κατάσταση των εργαζομένων είναι πλέον δραματική. Αγωνίζονται ακόμα και για την επιβίωση τους προσπαθώντας να αναστηλώσουν την οικονομία την ίδια στιγμή που βλέπουν δίπλα τους τους υπεύθυνους να κυκλοφορούν με την ίδια υλική άνεση που τους χαρακτήριζε και πριν. Τώρα το κάστρο απειλείται με κατάρρευση ή παρατεταμένη ύφεση επειδή προσπάθησε να διασώσει τις επιχειρήσεις των παράκτιων περιοχών. Ότι ακριβώς θα πάθαινε και αν τις άφηνε να καταρρεύσουν. Τι ειρωνεία! Αυτό που γίνεται συνεπώς είναι το εξής: το κάστρο ως “σωτήρας” σώζει τις επιχειρήσεις αλλά δεν μπορεί να σώσει τον εαυτό του, ενώ οι “σωσμένες” επιχειρήσεις αδυνατούν να σώσουν την πραγματική οικονομία του κάστρου. Μικρότερες μαύρες τρύπες ενώνονται σε μία τεράστια που καταπίνει τα πάντα… Οι υπεύθυνοι όμως καταγγέλλουν τώρα την εκτίναξη του χρέους του κάστρου που τους εμποδίζει από την συγκέντρωση των απαραίτητων εφοδίων για να συνεχίσουν ό,τι έκαναν και πριν.

Υ.Γ.1: Η συνέχεια συμπληρώνεται κατά την κρίση του καθενός. Μπορεί να υιοθετηθεί μια πιο αισιόδοξη προσέγγιση περί περιοδικής ύφεσης και μακροπρόθεσμης βελτίωσης και αποτελεσματικότητας (Θεωρία δημιουργικής καταστροφής).

Υ.Γ.2: Αφετηρία αποτέλεσε το άρθρο 104 της Συνθήκης του Μάαστριχτ.

Υ.Γ.3: Οι συμβολισμοί των εννοιών ερμηνεύονται κατά την κρίση του καθενός.